De laatste Catalaanse staat bestond tien uur

Artur Mas tekent het  decreet voor het refernedum van 9N
Vanochtend heeft de Catalaanse president Artur Mas het decreet voor het onafhankelijkheidsreferendum ondertekend in het regeringspaleis op het Plaça de Sant Jaume. Daarmee is de datum (9 november) van het referendum officieel vastgelegd, evenals de twee vragen: (1) Moet Catalonië een eigen staat krijgen.  (2) Zo ja, moet dat een onafhankelijke staat zijn?
De reactie van de Spaanse regering in Madrid liet niet lang op zich wachten. ““Deze morgen zijn ze begonnen met de noodzakelijke stappen om tegen het Catalaanse referendum in beroep te gaan bij het Grondwettelijk Hof, zei vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría, tijden een persconferentie. Ook zei ze dat de opschorting van de het referendum ‘automatisch’ zal zijn en geen enkele vorm van voorbereidend activiteiten zal toestaan. Artur Mas’ CIU, regerend met gedoogsteun van Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), liet al eerder weten dat de voorbereidingen voor het referendum gewoon zullen doorgaan, ongeacht een verbod van het Grondwettelijke Hof.
Waarmee de zaak tussen Catalonië en Spanje weer wat scherper is gesteld. Mocht het referendum niet doorgaan, dan volgen waarschijnlijk vervroegde Catalaanse parlementsverkiezingen. Die zouden kunnen leiden tot een eenzijdig uitroepen van de Catalaanse staat, mochten de separisten van de ERC – sinds de Europese verkiezingen al virtueel de grootste Catalaanse partij – de absolute meerderheid in het parlement halen.

Artur Mas, vanochtend op het Plaça de Sant Jaume. Rechts op de foto, en voor één keer met stropdas, ERC-leider Oriol Junqueras

Partijleider Oriol Junqueras is er klaar voor, ook al weet deze historicus als geen ander dat de laatste staat met de naam Catalonië een bestaansduur van slechts 10 uur. Op 6 oktober 1934, om acht uur ´s avonds, betrad ERC-leider en Catalaans president Lluis Companys het balkon van het Palau de Generalitat aan het Plaça de Sant Jaume Daar verklaarde hij met plechtige woorden dat Catalonië voortaan een republiek was. De volgende ochtend om zes uur was alles over.

Catalan Hothead

Het uitroepen van de Catalaanse staat door ‘Catalan hothead’ (Time) Companys gebeurde in een roerige periode die drie jaar eerder was begonnen. In 1931 waren de Spaanse gemeenteraadsverkiezingen gewonnen door de socialisten en de republikeinen, sinds eind 1930 samen verenigd in wat de Voorlopige Republikeinse Regering werd genoemd. In Catalonië was dat jaar Companys´ ERC de grote winnaar.

Op 14 april 1931 deed koning Alfons XIII troonsafstand en werd in Madrid de Tweede Spaanse Republiek uitgeroepen. Feest in de Spaanse hoofdstad. Op de Puerta del Sol gingen de mensen uit hun bol. Eerder die dag had een euforische Lluís Companys in Barcelona al ‘de Republiek’ uitgeroepen.

14 april 1931  Francesc Macià roept de Catalaanse staat uit

Francesc Macià roept de Catalaanse staat uit, 14 april 1931

ERC-leider Francesc Macià – al op leeftijd en door zijn landgenoten liefkozend l´avi, (grootvader) genoemd – wist van niks, barstte in woede uit, en proclameerde vervolgens een Catalaanse Republiek als ‘lidstaat van de Iberische federatie’. Een federatie die niet bestond. Onder hevige druk van de voorlopige Republikeinse regering moest Macià de dagen daarna inbinden. Macià mocht president worden van een autonoom regeringsapparaat ( de Generalitat), maar dan wel binnen de Spaanse staat.

Augustus 1931  demonstratie voor het eigen statuut.

 demonstratie voor het eigen statuut, augustus 1931,

In augustus 1931 volgde een referendum over een eigen Catalaanse ´grondwet´, het Estatut de Autonomia. Maar liefst 562. 691 Catalanen (99 % van de stemgerechtigden – alléén mannen) stemden voor, 3276 stemmers waren tegen. Na veel discussie keurde het Spaanse parlement een verwaterde versie van het statuut goed, op 9 september 1932. Bij de parlementsverkiezingen van dat jaar behaalde de ERC vervolgens twee keer zoveel stemmen als de behoudender LLiga Regionalista. Francesc Macià werd president van Catalonië.

Teeltcontracten

De regering-Macià maakte van het Catalaans de officiële taal en voerde de bestedingen in de gezondheidzorg en het onderwijs fors op. Maar toen overleed eind 1933 opa Macià. Zijn opvolger was de nummer twee van de ERC, de veel jongere en nog veel onstuimiger Lluis Companys. Een van diens eerste maatregelen was de goedkeuring van een wet op teeltcontracten, waardoor pachters meer rechten kregen. Niet alleen de Lliga Regionalista lag dwars, ook het conservatieve Spaanse parlement was tegen. De heren in Madrid verwierpen de wet als zijnde in strijd met de grondwet. Daarmee waren de verhoudingen tussen Companys en Spanje op scherp gezet.

Ondertekening van het Catalaanse statuut door de Spaanse president Alcalá-Zamora.

Ondertekening van het Catalaanse statuut door de Spaanse president Alcalá-Zamora.

De vriendschap was definitief over toen begin 1934 een nieuwe Spaanse regering aantrad. Rechts Spanje had eind 1933 de verkiezingen gewonnen. Winnaar was de anti-republikeine Confederacion de Derechas Autonomas (CEDA) van de jezuïtische advocaat Jose Mariá Gil Robles. Toch geeft president Alcalá Zamora opdracht aan Alejandro Lerroux van de Partido Republicano Radical (PRR) om een regering te vormen.

De PPR regeerde met gedoogsteun van de CEDA en elimineerde de hervormingen die de linkse regering had doorgevoerd; het katholieke onderwijs keerde terug, landonteigeningen werden herzien en ook het zwaar gereduceerde leger werd in ere hersteld. In oktober 1934 stopte de CEDA haar steun aan de regering van Ricardo Samper, sinds een paar maanden opvolger van Lerroux. Lerroux vormde daarop een nieuwe regering, met daarin drie CEDA-ministers.

Dynamiet

De conservatieve wind veroorzaakte een golf van protestacties, waaronder een algemene staking. In Asturië kwamen 40.000 mijnwerkers in opstand. Om de rebelse – en met dynamiet gewapende – mijnwerkers een lesje te leren, deed de getergde regering een beroep op een jonge generaal die furore had gemaakt in Noord-Africa: Francisco Franco. De toekomstige Caudillo en zijn ´moorse´ legioen deden wat van hen werd verwacht, ten koste van zo´n 1500 doden en 3000 gewonden.

Asturië 1934 de Guardia Civil voert gearresteerde mijnwerkers weg

Asturië 193:  de Guardia Civil voert gearresteerde mijnwerkers weg

“Liberaal, democraat en republikein, Catalonië kan zichzelf niet afzijdig houden van de protesten die het land overspoelen”, sprak Lluis Companys op 6 oktober 1934 vanaf het balkon van het generalitatspaleis. “In naam van het volk en het parlement, de regering waarvan ik president ben, neemt alle bevoegdheden over die verbonden zijn met de macht in Catalonië, en verklaart de Catalaanse staat binnen de Federale Republiek Spanje.”

De centrale regering in Madrid reageerde met het uitroepen van de staat van beleg

Het Plaça d'Àngel, 6 oktober 1934.

Het Plaça d’Àngel, 6 oktober 1934.

De centrale regering in Madrid reageerde met het uitroepen van de staat van beleg. Troepen onder leiding van generaal Batet bezetten Barcelona en beschoten overheidsgebouwen. Companys, die had geweigerd de steeds machtiger en talrijkere anarchisten van Barcelona te bewapenen, had slechts de beschikking over een groepje Catalaanse paramilitairen, de Escamots.

e tralies  Lluis Companys (3de van links) en zijn kompanen, 7 oktober 1934.

Achter de tralies Lluis Companys (3de van links) en zijn kompanen, 7 oktober 1934.

De volgende ochtend om zes uur was de ongelijke strijd gestreden. Companys werd gearresteerd en veroordeeld tot 30 jaar opsluiting in de gevangenis El Puerto de Santa Maria, in het verre Cádiz.
Op 16 februari 1936 kreeg hij amnestie, nadat de Spaanse verkiezingen waren gewonnen door het Front Popular, een coalitie waarvan ook het ERC deel uitmaakte. Opnieuw werd Lluis Companys president van Catalonië.

Kort daarna begon de burgeroorlog.

De Catalaanse regering is vandaag onmiddelijk gestart met een promotiecampagne voor het referendum, onder meer met onderstaand You Tube filmpje:

%d bloggers liken dit: