De grote uittocht uit Barcelona

1La retirada (de terugtrekking) werd hij genoemd, de grote uittocht die begon eind januari 1939 met de val van Barcelona. De eerste drie maanden van dat jaar vluchtten ongeveer 440.000 Republikeinen (soldaten, militieleden en burgers) naar Frankrijk. Onder hen bevonden zich zo´n 170.000 vrouwen, kinderen en bejaarden. Pyrénees-Orientales, een departement met een kwart miljoen inwoners, werd overspoeld.

2

De centrum-rechtse regering van Edouard Daladier, toch al nooit supporter van de Republikeinse zaak, stond onder grote druk van rechtse groeperingen, regelrechte fascisten en de media om de invasie van het ‘Marxistische leger’ tegen te houden.

3

Valse beloften

De Franse grenzen gingen uiteindelijk open, maar de ontvangst was slecht. De meeste vluchtelingen kwamen terecht in internerings- of concentratiekampen op de stranden van Argelès en Saint-Cyprien, en in Vallspir en Cerdanaya.

Vele duizenden (de schattingen lopen uiteen van 70.000 tot  180.000) vluchtelingen keerden terug in de daarop volgende maanden, gelokt door valse beloften van het nieuwe regime. Eenmaal in Spanje wachtten Franco´s concentratiekampen. Een kleine groep van 15.000 mensen slaagde er in via de havens  van de Levant Noord-Afrika te bereiken.

Het enige land dat zijn grenzen echt openstelde, was Mexico

 

Daar ontvingen de Franse autoriteiten de vluchtelingen met dezelfde vijandigheid als in moederland Frankrijk. Het enige land dat zijn grenzen echt openstelde, was Mexico. Tussen 1939 en 1948 emigreerden bijna 22.000 Spanjaarden naar het Midden-Amerikaanse land.

4

Distributie van de voedselrantsoenen in een Frans interneringscamp.

Na de Duitse invasie in Frankrijk belandden ongeveer 40.000 in Frankrijk achtergebleven vluchtelingen in de Duitse oorlogsindustrie. Velen stierven uiteindelijk in Duitse concentratiekampen, vooral in Mauthausen. Van de ongeveer 7200 Spanjaarden daar overleefden slechts 2200 de hel. Een hel die begonnen was in januari 1939. Of al eerder, met het uitbreken van de burgeroorlog in 1936.

Hieronder foto’s plus de bijschriften van Edmon Vallès (zelf een van de vluchtelingen, zie gekleurder tekst hieronder) uit diens Historica Gràfica de Catalunya:

5

 Voor Spaans Catalonië! Cover van het tijdschrift Fotos, dat verscheen in San Sebastian op 11 februari 1939, 15 dagen na de val van Barcelona en op de dag dat Franco´s hoofdkwartier de Catalaanse campagne als afgerond verklaarde.

 

6

De koppen: ‘Na de bevrijding van Barcelona’ en ‘De kinderen en vrouwen die de roden naar Frankrijk slepen’ (Foto, 11 februari 1939).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

Militairen en burgers op weg naar de grenspost Le Perthus (op de weg van Girona naar Perpignan, AvdN), 5 of 6 februari 1939.

 

(4) Aankomst van een vrachtwagen met Republikeinse soldaten bij Le Perthus. (5) Republikeinse soldaten voor het station van Latour-de-Carol, wachtend op hun evacuatie naar het Franse binnenland, 8 of 9 februari 1939.

Aankomst van een vrachtwagen met Republikeinse soldaten bij Le Perthus.

Vluchtelingen_0004

Republikeinse soldaten voor het station van Latour-de-Carol, wachtend op hun evacuatie naar het Franse binnenland, 8 of 9 februari 1939.

Edmon-VallesEdmon Vallès

Edmon Vallès (Mequinenza Aragón 1920- Barcelona 1980) was politiek actief en werkte als vertaler, maar maakte vooral naam als journalist en historicus.
Als soldaat vocht hij vanaf 1938 aan Republikeinse zijde tegen Franco. Na de oorlog vluchtte hij net als duizenden anderen naar Frankrijk. In 1944 keerde hij terug naar Spanje. Vallès ging rechten en journalistiek studeren in Barcelona en werd ook politiek actief.

In 1945 is Vallès een van de oprichters van de clandestiene Moviment Socialista de Catalunya (MSC). Uit de MSC ontstaat in 1974 de Reagrupament Socialista i Democràtic de Catalunya, twee jaar later omgedoopt tot Partit Socialista de Catalunya-Reagrupament (PSC-R). Deze partij doet in 1977 mee aan de eerste democratische verkiezingen na de Franco-dictatuur, als deel van het Pacte Democràtic per Catalunya, een Catalaans-nationalistische coalitie.
Edmon Vallès was in 1968 oprichter van het historische tijdschrift Historia y Vida. Over zijn ervaringen tijdens de Spaanse Burgeroorlog schreef hij het boek Dietari de Guerra 1938-1939 (1980). Vallès’ magnum opus is de zesdelige serie Història gràficia de Catalunya, een geschiedenis in beelden van Catalonië in de periode 1888-1975, met commentaar van Vallès.
Aan de correcties van het laatste deel, dat over Catalonië onder Franco, werkte Vallès tot enkele uren voor zijn dood. Foto´s en commentaar maken het boek een fascinerende kroniek van het leven in Catalonië tijdens de dictatuur. Een periode die in 1980 nog maar nauwelijks geschiedenis was…

Meer over  La retirada:

Recente BBC opname  met een nu bijna honderjarige die zijn ervaringen vertelt: http://downloads.bbc.co.uk/podcasts/worldservice/witness/witness_20150126-0900a.mp3

Vanaf maart 2005 organiseert Barcelona Revisited de Nederlandstalige wandeltour  ‘Barcelona en de Spaanse Burgeroorlog’. Meer info binnenkort op deze site.

BCN BITES – kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

 

 

One Comment on “De grote uittocht uit Barcelona

  1. Pingback: La retirada | Spanje 36 - 39

%d bloggers liken dit: