Stieren en luchtballonnen – El Torín in Barceloneta

20100729-19xx-ElTorin BARCELONETA 1834 Drie grote stierenvechtersarena´s – en een kleintje – had Barcelona ooit, als enige stad ter wereld. Dezelfde stad dus waar het gesol met stieren sinds begin 2012 is verboden. Officieel om het dierenleed, maar volgens tegenstanders van het verbod gaat het om een gevalletje Spanje pesten. Stierenvechten zou in Catalaanse ogen typisch Spaans zijn, een traditie die hoort bij plaatsen als Sevilla en Malaga. En bij Madrid, uiteraard.

El Torin van buiten
Dat ‘typisch Spaans’ is onzin, zo tonen de koele data:
De oudste geschriften over een corrida in Catalonië dateren al van 1387; de eerste corrida moderne stijl (met onder meer een stierenvechter te voet en met speciaal gefokte stieren ) in het land vond plaats in 1892; elk van de vier Catalaanse provincies had ooit een of meer arena´s (in totaal dertien). De hoofdstad zelf was in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw zelfs het Mekka van het Spaanse stierenvechten. De gevechten van torero´s als Manolete en Juan Belmonte waren happenings waarbij de emoties hoog opliepen.

Slachthuis
Maar nooit waren de gemoederen zo verhit als in 1835. Plaats van handeling was de eerste arena van de stad, El Torín, een jaar eerder gebouwd aan de rand van visserswijk Barceloneta, op een terrein waar ooit een slachthuis stond en dat eigendom was van het Casa de Caritat van de stad. Voor 1500 duros en een percentage van de inkomsten verhuurde dit altijd geldbehoeftige Huis van Liefdadigheid de grond graag aan vier aspirant-uitbaters.

torin3

El Torín tijdens de Wereldtentoonstelling van 1888.

El Torín had een diameter van 60 meter, boos plaats aan 12.000 bezakers en was ook nog eens, als eerste arena in Spanje, van steen. Tot de tweede ring dan, want de kanonnen van de nabijgelegen Ciutadella – normaal gericht op de stad – moesten bij dreigend gevaar van zee dwars door de bovenste ring kunnen knallen. Na de afbraak van de gehate citadel in 1869 werd tien jaar later ook de tweede ring van steen.

Carlisten
Problemen waren er toen al genoeg geweest. Een jaar na de opening was het al raak. In Spanje woedt in 1835 de Eerste Carlistenoorlog. Een heuse burgeroorlog met de troon van de net overleden Ferdinand VII als inzet. Kemphanen zijn de ene kant de Isabelisten, de volgelingen van de Ferdinands driejarige dochter Isabel en haar moeder, regentes Maria Christina. Aan de andere kant staan de Carlisten, de getrouwen van Ferdinands broer Carlos, die zijn nichtje de Spaanse troon niet gunt. Uiterst conservatief zijn ze, die Carlisten. Gekant tegen alles wat naar vernieuwing ruikt. Dus een vrouw op de Spaanse troon? Nou, nee. Een stellingname waarmee ze gelijk de eeuwige steun van de Spaanse kerk binnenhalen.

El torin 1917

El Torín in 1917.

Barcelona is in die jaren overwegend liberaal en dus weinig kerks. Het bericht dat de Carlisten in Reus een aantal leden van een liberale militie hebben gedood zorgt dan ook voor onrust. Een paar dagen later is het 25 juli en slaat de vlam in de pan of liever: het convent. Het was de dag van Santiago, beschermheilige van Spanje en ook nog eens de verjaardag van de kleine Isabel.

Om zoveel geluk te vieren zijn er stierengevechten in El Torín. De verwachtingen zijn hooggespannen. Recente corridas zijn ware spektakelstukken geweest, met dapper vechtende stieren. Dat wil iedereen wel wil zien, dus de arena is bomvol.
08 El Torino 25 juli   1835Die dag in 1835 bakken de stieren er echter niets van. Geen van de zes dieren wil zelfs maar uit de stallen komen. De fans zijn woedend. Ze breken tribunes half af, jagen de laatste onwillige stier naar buiten, maken het arme dier af en slepen het vervolgens door de straten van Barcelona. Eenmaal aangekomen op de Ramblas hitsen ultra-liberale praatjesmakers de menigte op. Een nieuwe doelwit om de woede op te botvieren is snel gevonden: de kerk en haar kloosters.
Om half zeven s’ avonds, het tijdstip waarop de Barcelonezen normaal beginnen met hun avondwandelinkje over Las Ramblas, vliegen bij het Sant Josep-convent van de ongeschoeide karmelieten (waar nu de beroemde Sant Josep de Boqueria markt is) de eerste stenen naar binnen. Even later is het minderbroedersklooster aan het eind van de Ramblas (nu de locatie van de Gobierno Militar ) aan de beurt.

De onlusten duren dagen. In Barcelona vallen 21 doden

De onlusten duren dagen en verspreiden zich naar andere Catalaanse steden. In Barcelona vallen 21 doden. Een kwart van de kloosters van de stad verdwijnt voorgoed. Een jaar later onteigent de centrale regering in Madrid een deel van de overgebleven kloosters, waaronder dat van de Kapucijners (waar nu het Plaça Reial is).

Dan liever de lucht in
El Torín mag blijven, al gaat de tent op last van de autoriteiten 15 jaar dicht. Nog voor de officiële heropening op 29 juni 1850 slaat de dood al weer toe in El Torín, al gaat het dit keer om een luchtvaartongeluk. De arena was zeer regelmatig het décor voor ballonfeesten in het luchtvaartgekke Barcelona.

De arena was zeer regelmatig het décor voor ballonfeesten in het luchtvaartgekke Barcelona

Al op al 15 januari 1784, slechts een paar maanden na de wereldprimeur van de broertjes Montgolfier, stierf een bewoner van de Trentaclaus straat (nu Arc de Teatre) bij een poging vanaf de binnenplaats van zijn huis op te stijgen met een zelf gefabriceerde ballon.

 

glus aerostatic al Torí 1Napoleon
Hoofdrolspeler in 1849 is een Fransman,  François Arban, een oud-bediende van Napoleon op Sint Helena, waar de Kleine Keizer zijn laatste jaren sleet. Na diens dood in 1821 is Arbans parool: Dan liever de lucht in! Overal in Europa vertoont hij in de jaren die volgen zijn ballonkunsten. El Torín wordt zijn Waterloo. Op 6 oktober 1849 wil hij met zijn ballon opstijgen vanaf de denkbeeldige middenstip van El Torín. Aanvankelijk lukt dat niet. Waarop de overbodige ballast (lees: Madame Arban) buiten de mand wordt gezet. Dat helpt. Voortgedreven door de sterke wind vliegt François vervolgens in razende vaart richting Middellandse Zee. Om nooit meer terug te keren.

globus al torí 2 AlbarnIn 1888, het jaar van de Wereldtentoonstelling, wil ene Joan Budoy het nog leuker doen. Hij stijgt op zonder mand, slechts hangend aan de touwen van de ballon. Om niet te hoog te gaan is als contragewicht een grote houten paal bevestigd aan de luchtballon. Na enige luchtcapriolen klapt de paal tegen het hoofd van Budoy, om vervolgens op het publiek te vallen. Het eindresultaat: een dode, en dertien gewonden, waaronder luchtacrobaat Budoy.
Doden onder de torero´s en picadors (de mannen op paarden die de stier eerst zo lek als een mandje steken voordat de torero in actie komt) waren er natuurlijk ook. Het risico van het vak. Wij noemen: La Pasera ( sterfjaar 1883) Juanerillo (1898) en Chavacha (1913).  Het zijn mooie namen, maar daar heeft een tot het uiterste getergde stier lak aan.

Doodsstrijd
De doodsstrijd van El Torín zelf begint in 1900 met de komst van Les Arenes aan het Plaça de España en wordt versneld door La Monumental (1914). De nieuwe  naam die de Barcelonezen geven aan El Torín spreekt boekdelen: La Antigua, evenals de berichten in de lokale pers van de jaren over boetes die El Torín krijgt, als straf voor de lage kwaliteit van de corridas.
Op 23 september 1923 doen de toreadors Faroles, Isidoro Todó (Alcalañero II) y Ramiro Anlló (Nacional-chico) gedrieën het licht uit.

Antigua
Een shopping mall  wordt El Torín niet –  zoals Les Arenes veel later en vermoedelijk ook La Monumental ooit. De arena doet nog wel dienst als magazijn, voor de definitieve afbraak in 1946. Een paar jaar eerder al zijn in de muren de resten van Romaanse kapitelen en zuilen ontdekt, met daarop afgebeeld – welk een toeval, denk aan het slachthuis dat hier vroeger stond! – het slachten van een varken. Het zou gaan om de schaarse overblijfselen van een kerk in de wijk La Ribera die na de Spaanse Successieoorlogen werd afgebroken voor de bouw van de Ciutadella.De varkensslachting vond dus een nieuw leven in de stierenarena. Een fijn voorbeeld van recycling.

Afbraak El Torin

Afbraak van El Torín in 1946.

gas naturalDe arenaterreinen zijn vanaf 1954 eigendom van het energiebedrijf Catalana de Gas, dat er voor haar arbeiders een voetbalveld van maakt. Veel jaren en fusies later heet het bedrijf Gas Natural, waarvoor Enric Miralles in 2006 een opvallende wolkenkrabber bouwt, precies op de plek van de arena. Helemaal bovenaan het beeldmerk van de energiegigant, een vlinder. Klaar om weg te vliegen.

 

One Comment on “Stieren en luchtballonnen – El Torín in Barceloneta

  1. Pingback: De laatste vlucht van François Arban |

%d bloggers liken dit: