Durruti: mysterieuze dood – grootse begrafenis

Een groot revolutionair kan niet klein sterven. Dus kwamen er verhalen toen anarchistisch voorman Buenaventura Durruti onder mysterieuze omstandigheden stierf aan het Madrileense oorlogsfront, op 20 november 1936. Durriti zou door een fascistische kogel zijn getroffen. Nee, het was een communistische sluipschutter (volgens de anarchisten);  of misschien wel en  ontevreden anarchist (volgens de communisten).

madrid-november-20-1936-durruti-dead-spread-out-on-a-bed-in-the-columns-hospital-in-madrids-hotel-ritz

Het dode lichaam van Durutti in Hotel Ritz Madrid. 20 november 1936

Veel prozaïscher is de volgende versie van Durruti´s doodsoorzaak. Het machinepistool van een medestrijder, zegt historicus Anthony Beevor in zijn The Spanish Civil War. Dat zou per ongeluk zijn afgegaan, toen de Durruti uit zijn auto stapte.
Lullig, maar het kan erger, want er is ook deze theorie: het was Durrutti’s eigen machinepistool dat op de grond naast de auto viel en de dodelijke kogel afvuurde. Durutti werd net onder zijn linkertepel getroffen. Het wapen in kwestie was overigens een ‘Naranjero’, berucht om zijn onbetrouwbaarheid.

Dat kun je wel zeggen, ja.

Pistolen voor 45 peseta’s
Nu had Durruti wel meer een zekere losse omgang met zijn schietijzer. Bekend in dit verband is een verhaal uit de vroege jaren dertig, toen de CNT-leider en zijn vrienden domicilie aan de Paral·lel in Barcelona.
Het ‘Montmartre van Barcelona’, zo luidde één bijnaam van de straat. Dat was om de vele cafés, theaters, muziek- en danszalen. En niet te vergeten, vooral aan de havenkant, bordelen. Maar er circuleerde nog een bijnaam voor de Paral·lel: ‘Anarchisten Boulevard van Barcelona’. Want hier hadden de anarchisten hun stamkroegen.  Hun absolute favoriet zat op nummer 69, naast het Victoriatheater. La Tranquilidad, De Kalmte, heette de kroeg.

spotprent-tranquilidad

Spotprent over la Tranquilitad verschenen in de Catalaanse pers. Cursief onderschrift: “En als we nu eens een vergadering hielden die niet clandestien is?

Zelden was een naam zo weinig toepasselijk. Gangsters, politiespionnen en anarchisten buitelden in de tent over elkaar heen. Pistolen van het merk Star waren er te koop voor 45 peseta´s en desgewenst te huur, voor één peseta per week. Befaamd waren de eigen loterijen van de kroeg. Vaste hoofdprijs: een Star.

Gangsters, politiespionnen en anarchisten buitelden in La Tranquilidad over elkaar heen

Zo’n kroeg dus. Op een dag, zo wil het verhaal, kwam een bedelaar de zaak binnen. Beschroomd naderde hij de tafel van Durruti. Voor één keer werd het doodstil in La Tranquilidad. Durruti staarde de man secondenlang intens in de ogen, trok vervolgens zijn revolver en gooide deze met een klap op tafel. “Hier, neem mijn revolver en beroof een bank!”

Honderdduizenden rouwenden
Of het pistool in kwestie een Star was, we zullen het nooit weten. En de oorzaak van Durruti’s dood zal ook altijd wel duister blijven. Vaststaat dat zijn lichaam op 22 november naar Barcelona werd overgebracht. Daar werd het tot de volgende ochtend opgebaard in het CNT-hoofdkwartier aan de Via Laietana 32 – tot de burgeroorlog domicilie van de Catalaanse werkgeversorganisatie.

laaste-groet-ramblas-durruti-internationale-brigades

Laatste groet aan Durruti. Leden van de Internationale Brigades op de Ramblas.

De begrafenis de volgende dag was misschien wel de grootste ooit in Barcelona, met honderdduizenden rouwenden in de stoet, langs de route, op daken, balkons en in bomen. Iedereen kwam, niet alleen de anarchisten.

la-vanguardia-22-november-1936

‘Een echte held: Buenaventura Durutti’ Voorpagina van La Vanguardia, 22-11-1936.

Ook de communisten die beweerden – nogal ongeloofwaardig – dat Durruti op het punt had gestaan zich bij hen aan te sluiten. Liberale republikeinen, de Catalanisten, en niet te vergeten ‘gewone’ Barcelonezen, allemaal wilden ze een stuk van hem.

 CNT-FAI opnamen van Durruti’s begrafenis. Engelstalig (met Duits accent):

naamverandering-van-via-laetiana

Via Laietana wordt Via Durruti.

Een land in oorlog heeft idolen nodig. Durruti was een held geworden voor een groot deel van de bevolking van Revolutionair – en ook Republikeins – Spanje, en zijn dood werd gezien als een zware klap voor hun zaak.
De dag van de begrafenis werd de naam van de Via Laietana veranderd in Via Durruti. Ruim twee jaar later namen Franco’s troepen Barcelona in en kreeg de straat weer haar oude naam, maar nu geschreven in het Spaans: Vía Layetana.

 

Auteur Pedro de Paz, auteur van de roman El hombre que mató a Durruti (De man die Durruti doodde) bespreekt de verschillende theorieën rond de dood van Durruti (Spaanstalig):

Guardar

Guardar

%d bloggers liken dit: