BCN & de Spaanse Burgeroorlog

Marina-Ginesta-terrat-Colon-

21 juli 1936. De 17-jarige PSUC-militievrouw Marina Ginestà op het dak van Hotel Colón, Plaça de Catalunya.

Barcelona beleefde een heel andere burgeroorlog dan bijvoorbeeld Madrid. De Spaanse hoofdstad werd binnen drie maanden belegerd en de gevechten speelden zich af aan de rand van de stad. Barcelona daarentegen was voor het grootste deel van het conflict honderden kilometers verwijderd van het front.

Een oorlog binnen een oorlog
Het verhaal van Barcelona – meer dan dat van enige andere stad in Spanje – gaat vooral over de onenigheid tussen degenen die vochten tegen Franco. Een deel wilden een arbeidersrevolutie, de anderen een liberale Republikeinse staat.

militie naar oorlogsfront in Aragón

Een militie vertrekt naar het oorlogsfront in Aragón, augustus 1936.

De tour

We staan onder meer stil bij het neerslaan van militaire coup in 1936 en de daaropvolgende sociale revolutie.
We herbeleven de meidagen van 1937, waarin deze revolutie de genadeslag kreeg. Vanaf toen was Barcelona nog ‘slechts’ een stad in oorlog.
We zien de sporen van de bombardementen op de stad en van het geweld tegen de geestelijkheid.
Ook horen we de ervaringen van schrijvers George Orwell (Homage To Catalunia) en Albert Helman (De sfinx van Spanje), beiden ooggetuigen van de Spaanse Burgeroorlog.

De wandeling gaat langs de Ramblas en door de Gotische wijk.

Praktische gegevens

Duur: circa 3 uur, inclusief koffiepauze
Prijs: € 20,- p.p.
Vertrektijd: in overleg

‘In één nacht… De nacht van 18 op 19 Juli, een kalme, staalharde Zaterdagnacht in de zomer…
In die nacht en in de daaropvolgende Zondagmorgen werd het lot van Spanje beslist. Het proletariaat liet zich niet overrompelen.’

Albert Helman, De sfinx van Spanje (1937)


De Spaanse Burgeroorlog – een ultrakorte samenvatting

07 barcelona_19_jul_36

Barcelona, 19 juli 1936

De Spaanse Burgeroorlog werd uitgevochten tussen 1936 en 1939. Het conflict begon op 17 juli 1936, toen een groep rechtse militaire officieren en hun conservatieve en fascistische supporters probeerden de gekozen centrum-linkse Republikeinse regering met geweld omver te werpen en zo een einde maken aan de liberale hervormingen van deze regering. De staatsgreep mislukte, maar de regering slaagde er ook niet om deze totaal de kop in te drukken. Het resultaat was de oorlog, waarin de militairen, die al snel zouden worden aangeduid als Franco-aanhangers, de overwinning haalden op 1 april 1939.

Sociale revolutie
De opstand werd neergeslagen in de meeste steden in Spanje en in bijna twee derde van het land. In de dagen erna verloor de staat echter in een groot deel van het Republikeinse Spanje aan arbeiders en boeren. Dit was vooral het geval in Barcelona, Spanjes enige industriële metropool, de meest kosmopolitische en moderne stad en met een sterke Catalaanse in plaats van Spaanse identiteit.

17  uitdelen wapens  na 18 juli 1936Een lang gedroomde revolutie, voornamelijk anarchistisch van aard en gericht op het vervangen van het kapitalisme door een utopische samenleving, kreeg de stad in haar greep toen grote aantallen arbeiders tijdens en vlak na het neerslaan van de coup wapens in handen kregen.

Twee kampen
Het gevolg was dat degenen die vochten tegen de militairen en hun bondgenoten werden verdeeld in, simplistisch gezegd, twee kampen. Voor Barcelona (en Catalonië) was die onderverdeling grofweg als volgt:
1. ‘Linkse Republikeinen’, de voorstanders van het behoud van een liberale democratische staat. Het ging hier om de Catalaanse nationalisten (ERC) en, om strategische redenen, de pro-Sovjet-communisten (PSUC).
2. ‘Revolutionairen’: de anarchistische vakbond (CNT) en de dissidente Marxisten (POUM). George Orwell sloot zich aan bij een POUM-militie.

03  Hotel Ritz 1

Zomer 1936: Het luxe Ritz-hotel was een gaarkeuken voor het volk.

Een revolutionaire zomer overspoelde Barcelona, toen 70 tot 80 procent van industrie, bedrijfsleven en de handel werden overgenomen door ‘self managed’ werknemerscommissies. Geconfronteerd met de grote aantallen gewapende arbeiders was de Catalaanse regering niet bij machte om dit proces te stoppen. De eerste twee maanden van de revolutie bestond de staat feitelijk slechts in naam, maar toch deden de revolutionairen geen pogingen haar definitief te breken.

Staat van Macht
Eind september 1936, terwijl het slecht ging met de oorlog, gingen de revolutionairen akkoord met een compromis en traden toe tot een nieuwe Republikeinse regering. Dit betekende dat een aantal van de revolutionaire verworvenheden werden gelegaliseerd, maar het bracht ook de geleidelijke terugkeer naar de Staat van Macht, doordat de revolutionairen vrijwillig afstand van die macht deden, ter wille van het winnen van de oorlog. Dit zorgde voor meer en meer spanning, niet zozeer bij de anarchistische leiders, die het winnen van de oorlog op de eerste plaats stelden, maar onder de massa van grassroots-militanten en arbeiders.

De Meidagen
In mei 1937 komt de zaak tot een ontploffing. Tijdens deze beruchte ‘Meidagen’, waarbij honderden mensen in de strijd werden gedood, stonden twee concepten van hoe de oorlog te winnen en de samenleving te organiseren tegenover elkaar. In grote lijnen ging het om de ERC, de PSUC en de politie aan de ene kant van de barricades, met de CNT en de POUM aan de andere kant.

De Republikeinse Staat  kwam als overwinnaar uit de strijd, en in de nasleep maakten de pro-Sovjet-communisten van de PSUC gebruik van de situatie door hun Marxistische rivalen van de POUM te verpletteren, een gegeven dat van enorme invloed zou op George Orwell als schrijver.

Barcelona viel uiteindelijk op 26 januari 1939, toen de troepen van Franco de stad binnentrokken, en zich klaarmaakten om alles te vernietigen wat de Republiek had opgebouwd.

11 General Yague, commander Navarrese troops attended Mass of Thanksgiving on Plaza Cataluna Barcelona 20 feb 39

Massamis op het Plaça de Catalunya, 27 januari 1939. Middenvoor generaal Yagüe, de ´slager van Badajoz’.

Aan het einde van de oorlog op 1 april 1939 hadden in heel Spanje ongeveer 500.000 mensen hun leven verloren. Tienduizenden meer zouden worden geëxecuteerd of stierven later in de gevangenissen en concentratiekampen van de Spaanse staat. Maar liefst 200.000 mensen stierven door ondervoeding in de jaren veertig, die als gevolg van de oorlog, de ‘Jaren van de Honger’ waren. Minstens 500.000 anderen werden in een onzekere en vaak gevaarlijke ballingschap gedwongen. Velen keerden nooit meer terug. Al deze levens (aan beide zijden) gingen verloren en miljoenen anderen werden geruïneerd, omdat een groep generaals en haar aanhangers weigerden de liberale hervormingen van de Republikeinse regering te accepteren.

%d bloggers liken dit: